75 gerelateerde items gevonden in de collecties van Erfgoed Delft e.o
» Toon alle gerelateerde items uit de collecties van Erfgoed Delft

 
Penning op 35-jarig jubileum van F.G.Waller als directeur van de Nederlandsche Gist- en Spiritusfabriek te Delft, 1885-1920
: 104857
Penning op 25-jarig jubileum van F.G.Waller als directeur van de Nederlandsche Gist- en Spiritusfabriek te Delft, 1885-1910
: 103478
: S6967
: S7156
: C13708
: S2877
: S3206
: S3217
: S4018
: S3052

Difference between revisions of "De Nederlandsche Gist- en Spiritusfabriek"

From VerhalenWiki

Jump to: navigation, search
(25-jarig bestaan)
Line 28: Line 28:
 
Het succes van de introductie van een betere kwaliteit gist hing nauw samen met onderzoek en innovatie van product en productiemethode. Een succesvol vervolg hing weer af van de vraag of onderzoek en ontwikkeling voor blijvende verbeteringen konden zorgen. De voorwaarden waren in ieder geval aanwezig: in 1882 werd een aparte proeffabriek opgericht en drie jaar later een bacteriologisch laboratorium. Succesvol ondernemen hangt verder af van het doorzettings- en organisatievermogen bij de fabrieksleiding en van een goede keuze van de medewerkers. In 1882 werd neef Frans Waller, net als Van Marken afgestudeerd aan de Polytechnische School, benoemd tot hoofd Fabricatie. Een andere medewerker waar het bedrijf veel aan te danken had was dr. M.W. Beijerink, hoofd van het laboratorium. De ontwikkelingen luidden een tijdperk in van doortastend wetenschappelijk en technisch onderzoek en verdere verbetering van bedrijf en product. (Bron 8) De fabriek werd in deze periode voorzien van electrische verlichting (Bron 9) en een telefoonaansluiting. (Bron 10)
 
Het succes van de introductie van een betere kwaliteit gist hing nauw samen met onderzoek en innovatie van product en productiemethode. Een succesvol vervolg hing weer af van de vraag of onderzoek en ontwikkeling voor blijvende verbeteringen konden zorgen. De voorwaarden waren in ieder geval aanwezig: in 1882 werd een aparte proeffabriek opgericht en drie jaar later een bacteriologisch laboratorium. Succesvol ondernemen hangt verder af van het doorzettings- en organisatievermogen bij de fabrieksleiding en van een goede keuze van de medewerkers. In 1882 werd neef Frans Waller, net als Van Marken afgestudeerd aan de Polytechnische School, benoemd tot hoofd Fabricatie. Een andere medewerker waar het bedrijf veel aan te danken had was dr. M.W. Beijerink, hoofd van het laboratorium. De ontwikkelingen luidden een tijdperk in van doortastend wetenschappelijk en technisch onderzoek en verdere verbetering van bedrijf en product. (Bron 8) De fabriek werd in deze periode voorzien van electrische verlichting (Bron 9) en een telefoonaansluiting. (Bron 10)
  
Het streven naar kwaliteitsverbetering mondde uit in de introductie van het merk 'Koningsgist' (1886). Als bijproduct van de gist bleef, na de destillatie van de spiritus, een spoeling over die geschikt was als veevoer. In de winter vond dit product voldoende afzet, in de zomer echter niet en werden grote voorraden in halfnatte toestand in putten bewaard. Een ondragelijke stank was het gevolg. Dat de verkoop werd opgehouden door de opslag drukte de prijs. Een oplossing werd gevonden in de bouw van een spoelingdrogerij, die in 1890 in bedrijf ging. Het nieuwe product, de gedroogde spoeling, werd met succes op de binnen- en buitenlandse markt afgezet. Van Marken behartigde zelf de public relations in binnen- en buitenland om zijn bedrijven, de producten en het personeelsbeleid aan te prijzen. Tal van prijzen en onderscheidingen waren de beloning. (Bron 11)
+
Het streven naar kwaliteitsverbetering mondde uit in de introductie van het merk 'Koningsgist' (1886). Als bijproduct van de gist bleef, na de destillatie van de spiritus, een spoeling over die geschikt was als veevoer. In de winter vond dit product voldoende afzet, in de zomer echter niet en werden grote voorraden in halfnatte toestand in putten bewaard. Een ondragelijke stank was het gevolg. Dat de verkoop werd opgehouden door de opslag drukte de prijs. Een oplossing werd gevonden in de bouw van een spoelingdrogerij, die in 1890 in bedrijf ging. Het nieuwe product, de gedroogde spoeling, werd met succes op de binnen- en buitenlandse markt afgezet. Van Marken behartigde zelf de public relations in binnen- en buitenland om zijn bedrijven, de producten en het personeelsbeleid aan te prijzen. Tal van prijzen en onderscheidingen waren de beloning.
 
+
 
==25-jarig bestaan==
 
==25-jarig bestaan==
  
 
Het 25-jarig bestaan van de Gist- en Spiritusfabriek in 1895 kon dan ook groots gevierd worden, met enorme feesten in het Agnetapark en een allegorische optocht door de stad Delft. De optocht moest het bedrijf voorstellen en de samenwerking tussen kapitaal en arbeid, een thema dat Van Marken na aan het hart lag. De toekenning door commissarissen van een levenslange premie van vijf procent op de overwinst werd door hem onmiddellijk afgestaan voor het zojuist opgerichte Fonds voor aanvullings- en invaliditeitspensioenen. Dit Fonds was slechts een van de door Van Marken geïntroduceerde arbeidsvoorwaarden. Zo werd een personeelsvertegenwoordiging geïnstalleerd die overleg voerde met de directie, een unicum voor ons land. Verder werden een bibliotheek en sociale voorzieningen als een levensverzekering, een weduwen- en wezenfonds en een ziekenfonds voor werknemers opgericht. Voor arbeiders werd een schaftlokaal ingericht, eveneens een bijzonderheid in die tijd.<br>
 
Het 25-jarig bestaan van de Gist- en Spiritusfabriek in 1895 kon dan ook groots gevierd worden, met enorme feesten in het Agnetapark en een allegorische optocht door de stad Delft. De optocht moest het bedrijf voorstellen en de samenwerking tussen kapitaal en arbeid, een thema dat Van Marken na aan het hart lag. De toekenning door commissarissen van een levenslange premie van vijf procent op de overwinst werd door hem onmiddellijk afgestaan voor het zojuist opgerichte Fonds voor aanvullings- en invaliditeitspensioenen. Dit Fonds was slechts een van de door Van Marken geïntroduceerde arbeidsvoorwaarden. Zo werd een personeelsvertegenwoordiging geïnstalleerd die overleg voerde met de directie, een unicum voor ons land. Verder werden een bibliotheek en sociale voorzieningen als een levensverzekering, een weduwen- en wezenfonds en een ziekenfonds voor werknemers opgericht. Voor arbeiders werd een schaftlokaal ingericht, eveneens een bijzonderheid in die tijd.<br>
<br>
 
 
http://test.wikidelft.nl/ccscripts/imageproxyImageInPage.php?filename=TMSMEDIA%2FINDUS%2FB+31-633_fz.jpg&width=125&bg=ffffff&x.jpg
 
http://test.wikidelft.nl/ccscripts/imageproxyImageInPage.php?filename=TMSMEDIA%2FINDUS%2FB+31-633_fz.jpg&width=125&bg=ffffff&x.jpg
 +
 +
==De fabriek tijdens de Tweede Wereldoorlog==
 +
 +
 
[[category:Industrie en techniek in Delft]]
 
[[category:Industrie en techniek in Delft]]
 +
[[category:Oorlog in Delft]]

Revision as of 13:53, 8 March 2012

Brood is al eeuwenlang een belangrijk voedingsmiddel. Bakkers bereidden deeg en bakten het tot brood, of ze bakten het deeg af dat in huishoudens was gemaakt. Rond het midden van de negentiende eeuw ontstonden de eerste broodfabrieken. Een onmisbaar bestanddeel voor brood is gist, een schimmelsoort. Gist was een bijproduct van bierbrouwerijen en branderijen. Deze grondstof was aan bederf onderhevig en de kwaliteit liet nogal eens te wensen over. Daar kwam verbetering in toen Jacob Cornelis (roepnaam Jacques) van Marken in 1869 bij Delft een fonkelnieuwe gistfabriek oprichtte.

Voorgeschiedenis

Na een gymnasiumopleiding in Amsterdam studeerde Van Marken aan de Polytechnische School in Delft, de voorloper van de TU. Hij ging werken bij de Photogenische Gasmaatschappij in de hoofdstad. De werkzaamheden stonden hem niet erg aan en veel vertrouwen in de toekomst van het bedrijf had hij ook niet. Al spoedig nam zijn loopbaan een andere en beslissende wending. Van Marken werd gevraagd om mee te werken aan de oprichting van een gistfabriek. De kwaliteit van het gistprocédé in ons land liep achter bij vernieuwende ontwikkelingen in het buitenland. De directeur van de 's-Gravenhaagsche Brood- en Meelfabriek, F.W. van der Putten, wees Van Marken op een nieuwe methode voor de vervaardiging van gist die zojuist was ontwikkeld in Wenen. Van Marken maakte twee 'spionagereizen' naar Oostenrijk-Hongarije om nader kennis te maken met de gistfabricage. In het jaar 1869 verwezenlijkte hij zijn plan voor de bouw van een gistfabriek. Naast gist werd er ook alcohol (destijds spiritus genoemd) geproduceerd.Het restproduct 'spoeling' werd verkocht als veevoer.

imageproxyImageInPage.php?filename=TMSMEDIA%2FBG%2F000000-009999%2F7.jpg&width=125&bg=ffffff&x.jpg

Voor de vestiging van de fabriek viel de keuze op een terrein gelegen in de gemeente Hof van Delft, net ten noorden van de stad Delft. (Bron 1) Belangrijke factoren waren de ligging in de nabijheid van een ruim afzetgebied (de grote steden), de aanwezige infrastructurele voorzieningen (vaarwater en een spoorlijn) en een ruime arbeidsmarkt (Delft). De aandeelhouders, merendeels uit de gegoede Amsterdamse bovenlaag, brachten een kapitaal van ƒ 150.000,- bijeen. Aannemer van de fabriek was de Delftenaar Jasper den Braanker, die begon als een eenvoudige molenbouwer, maar zich steeds meer richtte op werkzaamheden voor de plaatselijke fabrieken. (Bron 2) In het najaar van 1869 liep de vergunningaanvraag bij Gedeputeerde Staten van Zuid-Holland. (Bron 3) In december werden twee kolossale stoommachines in de fabriek geïnstalleerd. (Bron 4)

Eerste jaren

Op 20 april 1870 werd een begin gemaakt met de productie en vier dagen later werd de eerste gist drooggeperst. De productie over de eerste maanden noemde Van Marken in het jaarverslag van de Gistfabriek 'onbevredigend'. Hij bracht dat in verband met de onervarenheid van directie en werklieden. De eerste 'technische' resultaten overtroffen echter de verwachtingen van de jonge ondernemer. (Bron 5) De financiële uitkomsten daarentegen waren de eerste jaren negatief. Hoewel teleurgesteld over het feit dat de aandeelhouders niet onmiddelijk hun winst konden behalen, bleef Van Marken overtuigd van het welslagen van het bedrijf. (Bron 6) En terecht: de gistafzet vertoonde een gestaag stijgende lijn en vond 'tot goede prijzen aftrek in Engeland en Frankrijk'. De aanvankelijke bezwaren tegen de toendertijd ongebruikelijke, ten dele uit mais bereide spiritus, werden overwonnen. En aan de spoeling, door de boeren eerst gewantrouwd omdat de kwaliteit afweek van het vertrouwde produkt uit Schiedam, werd langzamerhand door velen de voorkeur gegeven. Eind 1873 waren de verliezen over de aanloopjaren ingehaald en in 1875 werd voor de eerste maal over het voorafgaande jaar dividend uitgekeerd aan de aandeelhouders.

Maison Neuve

Een van de twee hoofdproducten van de Gistfabriek, spiritus of alcohol, was goed bruikbaar als bestanddeel voor reukwater. Het was daarom niet zo gek dat in 1873 een parfumeriefabriekje werd opgericht, Maison Neuve geheten, waarvan Agneta van Marken-Matthes zelf de bedrijfsvoering op zich nam. Op de Wereldtentoonstelling in Parijs behaalde ze zelfs een prijs met een luchtje van Maison Neuve. Het bedrijf werd in 1883 van de hand gedaan, waarschijnlijk omdat behalve de Gistfabriek ook de nieuw opgerichte Oliefabriek alle aandacht opeiste van het echtpaar.

Personeel

Uit de brieven van Van Marken blijkt dat de zorg voor het welzijn van zijn werknemers al in de moeilijke aanvangsfase een constant aandachtspunt voor hem was. (Bron 7) Maar om leuke dingen voor de mensen te kunnen doen moest er wel eerst geld in kas zijn en dat was bij de Gist pas na 1875 het geval. Een van de eerste maatregelen op het terrein van de arbeidsvoorwaarden leek meer dit bedrijfsbelang te dienen, dan dat het de arbeiders plezierde. In de fabriek werd namelijk een premiestelsel ingevoerd dat toegepast werd wanneer er sprake was van een productieverhoging. Omdat de premie gebaseerd was op de toenmalige bereidingswijze van gist en al snel achterhaald werd door wetenschappelijke en technische ontwikkelingen, werd deze prestatiebeloning korte tijd later vervangen door een 'toewijdingspremie'. Deze premie, waarbij vooral het plichtsbesef telde, werd jaarlijks per afdeling toekend. Dit systeem werd door de uitbreiding van het bedrijf en de groei van het personeel weer onuitvoerbaar. In 1906 kwam hier een 'diensttijdpremie' voor in de plaats, een premie op grond van het aantal dienstjaren.

Voor- en tegenspoed

Ging het met de afzet van het bedrijf inmiddels naar wens, tegenslagen waren er ook. Zowel de Gist- als de Oliefabriek werden in de eerste jaren van het bestaan enige malen door brand getroffen. In 1878 brandden het beslag- en het distilleerlokaal van de Gistfabriek volledig uit, waardoor kostbare apparatuur verloren ging en de productie enige maanden stil lag. Twee jaar later verwoestte een brand de maalderij. Omdat de granen onmiddellijk ergens anders gemalen konden worden was er nu geen productieonderbreking. Dat de jaren 1879 - 1881 desondanks voorspoedig verliepen blijkt uit het overzicht van uitgekeerde dividend. De achtergrond van het gunstige tij was dat de gist met name in de zomermaanden een toenemende afzet vond, dankzij de betere houdbaarheid dan concurrerende merken. De uitbreiding ging verder: in 1879 kwam er een mouterij gereed en twee jaar later werd er naast de oorspronkelijke fabriek een tweede neergezet ('Fabriek B'). Toch bleven de financiële resultaten aanvankelijk wat wisselend.

Onderzoek en ontwikkeling

Het succes van de introductie van een betere kwaliteit gist hing nauw samen met onderzoek en innovatie van product en productiemethode. Een succesvol vervolg hing weer af van de vraag of onderzoek en ontwikkeling voor blijvende verbeteringen konden zorgen. De voorwaarden waren in ieder geval aanwezig: in 1882 werd een aparte proeffabriek opgericht en drie jaar later een bacteriologisch laboratorium. Succesvol ondernemen hangt verder af van het doorzettings- en organisatievermogen bij de fabrieksleiding en van een goede keuze van de medewerkers. In 1882 werd neef Frans Waller, net als Van Marken afgestudeerd aan de Polytechnische School, benoemd tot hoofd Fabricatie. Een andere medewerker waar het bedrijf veel aan te danken had was dr. M.W. Beijerink, hoofd van het laboratorium. De ontwikkelingen luidden een tijdperk in van doortastend wetenschappelijk en technisch onderzoek en verdere verbetering van bedrijf en product. (Bron 8) De fabriek werd in deze periode voorzien van electrische verlichting (Bron 9) en een telefoonaansluiting. (Bron 10)

Het streven naar kwaliteitsverbetering mondde uit in de introductie van het merk 'Koningsgist' (1886). Als bijproduct van de gist bleef, na de destillatie van de spiritus, een spoeling over die geschikt was als veevoer. In de winter vond dit product voldoende afzet, in de zomer echter niet en werden grote voorraden in halfnatte toestand in putten bewaard. Een ondragelijke stank was het gevolg. Dat de verkoop werd opgehouden door de opslag drukte de prijs. Een oplossing werd gevonden in de bouw van een spoelingdrogerij, die in 1890 in bedrijf ging. Het nieuwe product, de gedroogde spoeling, werd met succes op de binnen- en buitenlandse markt afgezet. Van Marken behartigde zelf de public relations in binnen- en buitenland om zijn bedrijven, de producten en het personeelsbeleid aan te prijzen. Tal van prijzen en onderscheidingen waren de beloning.

25-jarig bestaan

Het 25-jarig bestaan van de Gist- en Spiritusfabriek in 1895 kon dan ook groots gevierd worden, met enorme feesten in het Agnetapark en een allegorische optocht door de stad Delft. De optocht moest het bedrijf voorstellen en de samenwerking tussen kapitaal en arbeid, een thema dat Van Marken na aan het hart lag. De toekenning door commissarissen van een levenslange premie van vijf procent op de overwinst werd door hem onmiddellijk afgestaan voor het zojuist opgerichte Fonds voor aanvullings- en invaliditeitspensioenen. Dit Fonds was slechts een van de door Van Marken geïntroduceerde arbeidsvoorwaarden. Zo werd een personeelsvertegenwoordiging geïnstalleerd die overleg voerde met de directie, een unicum voor ons land. Verder werden een bibliotheek en sociale voorzieningen als een levensverzekering, een weduwen- en wezenfonds en een ziekenfonds voor werknemers opgericht. Voor arbeiders werd een schaftlokaal ingericht, eveneens een bijzonderheid in die tijd.
imageproxyImageInPage.php?filename=TMSMEDIA%2FINDUS%2FB+31-633_fz.jpg&width=125&bg=ffffff&x.jpg

De fabriek tijdens de Tweede Wereldoorlog

Recherche avancée   
Critère 1      --
                        et   ou   sauf
Critère 2      --
                        et   ou   sauf
Critère 3      --
                        et   ou   sauf
Critère 4      --
                        et   ou   sauf
> Classer les r�sultats par  
lancer
Deze website maakt gebruik van cookies. Informatie over cookies