1 gerelateerd item gevonden in de collecties van Erfgoed Delft e.o
 
: S2929

Schinckel, Harmen

Uit VerhalenWiki

Ga naar: navigatie, zoeken

Op 23 juli 1568 bood de Markt in Delft een gruwelijk spektakel. Daar werd een 32-jarige man met het zwaard onthoofd. De man was meester Harmen Schinckel en de onthoofding was een terechtstelling.
Harmen (of: Harman) Schinckel werd in 1535 of 1536 geboren in Montfoort. Meer dan dat weten wij niet over zijn jeugd en opleiding, behalve dat hij meester in de vrije kunsten was, een graad die hij wel in Leuven behaald zal hebben. In Leuven was destijds de enige universiteit van de Lage Landen gevestigd.

Schoolmeester

Na zijn studie kwam hij naar Delft, waar hij 'ondermeester' werd aan de Latijnse school. Ook werd hij rector van het Fraterhuis, dat als internaat van de school fungeerde. In 1560 werd zijn takenpakket uitgebreid met 'principale zorch ende toezicht over die zanck', het muziekonderwijs dus. Nadat hij in 1561 trouwde met Aniesgen, een dochter van Bruyn Keyzer – het huwelijk zou drie kinderen voortbrengen – werd zijn aanstelling aan de Latijnse school in 1562 herbevestigd. Schinckel en zijn gezin gingen wonen aan het Oude Delft, op de hoek van de Schoolstraat, vlak tegenover de Oude Kerk.

Boekhandelaar

Het muziekonderwijs werd destijds door de stedelijke overheden zeer ernstig genomen; uit de scholieren werden de kerkkoren samengesteld. Schinckel kreeg in 1563 van het stadsbestuur de opdracht om een nieuw zangboek samen te stellen. Het boek zou gedrukt worden door de Leuvense drukker Anthonis Maria Bargange, die door het stadsbetuur betaald werd, en verkocht worden door Harmen Schinckel vanuit zijn huis op de hoek van de Schoolstraat. Ondertussen had Schinckel contact met een andere Leuvense drukker, voor wie hij een verzameling kerkelijke zangen verkocht. De schoolmeester werd dus boekhandelaar.

Drukker

En de boekhandelaar werd ook drukker. De Leuvense drukker Bargange stapte kennelijk uit zaken en gaf zijn drukpers met alle toebehoren aan Schinckel in leen. Die ging nu zelf het zangboek drukken. Kennelijk gaf hij nu het schoolmeesterschap op en ging hij van zijn nieuwe beroep leven. Schinckel ging ook ander drukwerk leveren: plakkaten (wettelijke maatregelen), boekjes over geneeskunst en religieuze werken. Maar de tijden waren slecht. De jaren zestig van de zestiende eeuw waren zeer roerig, met godsdienststrijd, Spaanse bemoeienis en dreigende opstand. Alva stond aan de poorten. De vraag naar zang- en andere boeken was niet groot. Het ging Schinckel niet voor de wind. Zijn enige uitweg leek te liggen in het drukken van verboden anti-Roomse boeken, die wel gewild waren.

Voor het gerecht

Een van de door Schinckel gedrukte verboden boeken: een Heidelbergse Catechismus.

Schinckel deed niet geheimzinnig over zijn illegale activiteiten. In zijn latere verweer voerde hij aan dat de boeken niet illegaal waren. Maar op 12 april 1568 verscheen Schinckel voor de schout, de vier burgemeesters van Delft en vier van de schepenen. Zijn handelsvoorraad lag tentoongesteld. De meeste boeken waren niet door hem gedrukt, maar voor de handel bestemd. Maar de verboden boeken die wel van zijn hand waren, werden hem fataal. De Delftse magistraat voelde zich onder druk gesteld van de zijde der landvoogdes en Schinckels verweer en zijn beroep op milde vonnissen in vergelijkbare zaken in andere plaatsen, werden verworpen. En hoewel Schinckel op veel sympathie kon rekenen (de schout zei zelfs dat hij betreurde dat Schinckel niet de hele illegale voorraad had kunnen wegwerken), werd hij na ampel overleg op 23 juli 1568 ter dood veroordeeld. Maar ook het vonnis was niet onomstreden. Zes van de zeven rechters hadden Schinckel willen vrijlaten, maar de zevende overtuigde hen ervan dat zij de koning te vrezen hadden bij een te mild vonnis.
Het vonnis werd nog dezelfde dag ten uitvoer gelegd. Wel kreeg Harmen Schinckel nog enkele uren tijd om zich voor te bereiden, tijd die hij gebruikt heeft om ontroerende afscheidsbrieven te schrijven aan zijn vrouw Aniesgen, zijn oudste dochter Catharina (vijf jaar), zijn tweede dochter Josina (drie jaar) en zijn zoontje Bruno (nog geen jaar oud). Later die dag werd het vonnis voltrokken.

Nalatenschap

Harmen Schinckel zal zijn jonge gezin niet veel goederen nagelaten hebben. Zijn in beslag genomen boekvoorraad (althans het niet-illegale deel) werd ter verkoop bij een andere Delftse boekhandelaar ondergebracht. Mogelijk heeft hij zijn weduwe alleen met schulden beladen; het was immers economische noodzaak die hem de illegale boeken deed drukken. En zijn drukpers met alle toebehoren, die een aanzienlijk kapitaal vertegenwoordigde, had hij slechts in bruikleen.
Van Harmen Schinckel zijn in totaal negen titels bekend. Maar op een ander vlak is zijn nalatenschap belangrijker geweest. Zijn weduwe hertrouwde met een andere drukker: Albert Heyndriksz. Samen heropenden ze Schinckels drukkerij in 1573 en brachten die tot grote bloei. In 1582 werd Heyndriksz benoemd tot drukker der Staten-Generaal en in 1590 tot drukker van de Staten van Holland. In 1591 verhuisde Heyndriksz zijn Statendrukkerij (inmiddels de grootste van het land) naar Den Haag en zette Harmen Schinckels zoon Bruno (Bruyn) het bedrijf in Delft voort (van 1588–1606 op de Markt, 'In de Druckerye' en van 1607–1625 aan de Voorstraat, 'In de Ghekroonde B', ter hoogte van nummer 38). Van Bruyn Schinckel kennen we 144 uitgaven. Het Haagse bedrijf werd uiteindelijk de Nederlandse Staatsdrukkerij en is inmiddels SDU Uitgevers geworden.

Bron

H. de la Fontaine Verwey: Meester Harman Schinckel. Een Delftse boekdrukker van de 16e eeuw. Rotterdam/'s-Gravenhage: Nijgh en Van Ditmar, [1963]. Oud Delft 3.
Bibliopolis
STCN (Short Title Catalogue Netherlands)

Recherche avancée   
Critère 1      --
                        et   ou   sauf
Critère 2      --
                        et   ou   sauf
Critère 3      --
                        et   ou   sauf
Critère 4      --
                        et   ou   sauf
> Classer les r�sultats par  
lancer
Deze website maakt gebruik van cookies. Informatie over cookies