3 gerelateerde items gevonden in de collecties van Erfgoed Delft e.o
 
Zevenhonderd jaar Sint-Jacobs-Gasthuis te Schiedam
: R23472
: S7177
: S6978

Difference between revisions of "Sint Jacobs Gasthuis"

From VerhalenWiki

Jump to: navigation, search
Line 1: Line 1:
 +
[[Bestand:wikischiedam.jpg|150px|right]]
 +
<br>
 +
<br>
 +
<br>
 +
 +
 
== Museumgebouw Stedelijk Museum Schiedam ==
 
== Museumgebouw Stedelijk Museum Schiedam ==
 
Het Stedelijk Museum Schiedam laat zich in zijn missie en programmering inspireren door de oorspronkelijke functie van het museumgebouw: een gasthuis. Het is een gastvrij huis aan een straat in een stad. Een plek van schoonheid en ontmoeting voor Schiedammers en liefhebbers van kunst en geschiedenis uit heel Nederland.
 
Het Stedelijk Museum Schiedam laat zich in zijn missie en programmering inspireren door de oorspronkelijke functie van het museumgebouw: een gasthuis. Het is een gastvrij huis aan een straat in een stad. Een plek van schoonheid en ontmoeting voor Schiedammers en liefhebbers van kunst en geschiedenis uit heel Nederland.
Line 75: Line 81:
 
Stedelijk Museum Schiedam, publicatie: Het Sint Jacobs Gasthuis De geschiedenis van het museumgebouw, 2018.
 
Stedelijk Museum Schiedam, publicatie: Het Sint Jacobs Gasthuis De geschiedenis van het museumgebouw, 2018.
 
Tekst: Dorien de Vaal en Sandra Jongenelen.
 
Tekst: Dorien de Vaal en Sandra Jongenelen.
 +
 +
== Wiki ==
 +
[[Bestand:wikischiedam.jpg|150px]]
 +
<br>
 +
[http://www.wikischiedam.nl WikiSchiedam]
  
  
 
[[category:Welzijn in Schiedam]]
 
[[category:Welzijn in Schiedam]]
 
[[category:Schiedamse monumenten]]
 
[[category:Schiedamse monumenten]]

Revision as of 13:43, 12 September 2018

Wikischiedam.jpg





Museumgebouw Stedelijk Museum Schiedam

Het Stedelijk Museum Schiedam laat zich in zijn missie en programmering inspireren door de oorspronkelijke functie van het museumgebouw: een gasthuis. Het is een gastvrij huis aan een straat in een stad. Een plek van schoonheid en ontmoeting voor Schiedammers en liefhebbers van kunst en geschiedenis uit heel Nederland.

De geschiedenis van het Sint Jacobs Gasthuis

Tussen 1262 en 1272 werd het gasthuis opgericht door Gravin Aleida van Henegouwen, de zus van de graaf van Holland, Willem II. Het gebouw stond waarschijnlijk altijd al op de huidige plaats. In ieder geval wordt het gasthuis op een kaart van 1560 op dezelfde plek vermeld. Toen was het gebouw nog slechts een kapel met aan beide kanten een vleugel en enkele huisjes. Aan het einde van de achttiende eeuw werd het complex gesloopt om plaats te maken voor het huidige gebouw. De stadsbestuurders gaven de opdracht aan de Italiaanse architect Jan Giudici (1746-1819). Hij ontwierp nog drie andere gebouwen in Schiedam: de Korenbeurs, Huis Nolet aan de Lange Haven 65 en een woonhuis aan de Tuinlaan 24. In 1787 was het nieuwe gasthuis klaar. Het gebouw is symmetrisch in een U-vorm met in het midden de kapel. In de twee vleugels zaten de bewoners, rechts de vrouwen en links de mannen. Dat bleef zo totdat het Sint Jacobs Gasthuis in 1934 verhuisde naar een nieuw gebouw aan de Burgemeester Knappertlaan, waar het zich nog steeds bevindt. Het Stedelijk Museum Schiedam was sinds 1899 gevestigd in de Sint Joris Doelen aan het Doeleplein in Schiedam. In 1940 verhuisde het museum naar het huidige gebouw. Aanvankelijk was alleen de rechtervleugel in gebruik als museum. Na de Tweede Wereldoorlog ontwikkelde het museum zich van een historisch museum tot een kunstmuseum en kreeg het met directeur Pierre Janssen (1956-1962) landelijke bekendheid. In 1966 werd de linkervleugel bij het museum betrokken. Na een driejarige restauratie en renovatie nam het aantal tentoonstellingszalen van het museum in 2006 toe van 4 naar 11. In 2014 werd ook de kapel onderdeel van het museum en met rode kasten opnieuw ingericht door architectenbureau MVRDV.

Plein

Op het plein ontmoetten mannen en vrouwen elkaar. In die tijd was het niet gebruikelijk om gemengd te wonen, waardoor het plein een van de weinige plekken was waar dit kon. Op de foto zie je mannen en vrouwen op een zonnige dag buiten zitten. Uit de ramen van de vrouwenvleugel proberen vrouwen een glimp van de fotograaf op te vangen. Tijdens de financiële crisis van de jaren dertig werd het gebouw gebruikt door de dienst van Maatschappelijk Hulpbetoon. Werkloze Schiedammers konden daar voordelig aardappelen en groente kopen.

Kelder

In de kelder waren de keuken, de wasruimte en de voorraadkamers. Hier bevonden zich ook de gijzelkamers van het Sint Jacobs Gasthuis. Dit waren kleine stenen cellen, twee per gewelf, met een houten deur. De cellen waren bedoeld voor ‘weerspannige oude lieden die tot een beter inzicht in de goede bedoelingen van de regent en de binnenmoeder’ moesten komen. Tijdens de Tweede Wereldoorlog was in deze ruimte een oefenschietbaan voor het verzet. Er werd geschoten op platen van lood die aan de pilaren waren vastgemaakt. Deze loden platen met kogelgaten zijn teruggevonden in een berg puin. Van 1975 tot 1996 bevond het Gedistilleerd Museum zich in de kelder. Het Jenevermuseum is nu schuin tegenover het museum gevestigd.

Kapel

Orgel

Het orgel is in 1773 gebouwd door Hendrikus Hermanus Hess in Gouda. Hij was een van de belangrijkste orgelbouwers uit de achttiende eeuw. De Waalse kerk was de opdrachtgever van het orgel, zoals in de Franse tekst onder het medaillon is te lezen. Het orgel heeft 757 pijpen, 10 stemmen en 2 discant-stemmen. In de pijpen is lood verwerkt, wat het een mooie, zachte en warme toon geeft. De middentoren van het orgel is versierd met een medaillon waar een afbeelding van een bijbelse profeet op te zien is. In de ene hand heeft de profeet de tafelen der wet, in de andere een Profetenrol. Rond de figuur staat de tekst: ‘A la loi et au témoignage’ , oftewel: ‘Tot de wet en tot de getuigenis’ uit Jesaja 8, vers 20. Het wapen van Schiedam sluit het medaillon van boven af. Blad- en schelpornamenten versieren de onderkant van de kast. Bij de sloop van het oude Sint Jacobs Gasthuis in 1785 werd het orgel gedemonteerd en tijdelijk opgeslagen. In 1793 werd het orgel herplaatst in de kapel van het nieuwe Sint Jacobs Gasthuis waar het nog steeds hangt. Tijdens de recente verbouwing in 2003 is het orgel opnieuw geschilderd. Bij de restauratie in 2017 zijn onder andere alle orgelpijpen uitgenomen, schoongemaakt en gerepareerd.

Kansel

Het houten spreekgestoelte is gemaakt door de beeldhouwer A. van Campenhout. De kansel werd in 1789 geplaatst in de kapel van het Sint Jacobs Gasthuis.

Klokken

De klokken in het torentje boven op de kerk zijn gemaakt door de klokkengieter A.J. van Gein. In de balken van de houten overkapping zijn veel initialen, ingekrast door museummedewerkers en ambachtslieden. De plek is te gevaarlijk om op te lopen en is daarom niet toegankelijk.

Nieuwe kapel

In 2014 is de kapel van het gasthuis opnieuw ingericht door architectenbureau MVRDV, bekend van de Markthal in Rotterdam. De rode kasten zijn gevuld met stukken uit de museumcollectie en ingericht door vormgever Maarten Spruijt. Hier bevinden zich ook de kassa en de museumwinkel. En er is een lunchbuffet met het “betaal wat je het waard vindt” - concept. Ook zó geeft het museum invulling aan zijn rol als gasthuis.

Zaal 1 (linker vleugel, begane grond)

Dit was de mannenslaapzaal van het Sint Jacobs Gasthuis. Voor enige privacy hingen er om elk bed stevige gordijnen. Net als de vrouwen hadden ook de mannen een kist met schone kleren en enkele persoonlijke bezittingen aan het voeteneinde van het bed. Een afgescheiden gedeelte van de mannenslaapzaal functioneerde als ziekenzaal. Hier waren de bedden hoger en stond een stoel voor het ziekenbezoek.

Zaal 2 (linker vleugel, begane grond)

Het was vroeger gebruikelijk dat de directeur of de directrice woonde in het pand waarover zij de dagelijkse leiding hadden. Bovenstaande foto van de slaapkamer van de directrice is genomen in 1910, zoals aan de interieurstijl is te zien. De woning was vergeleken met de regentenkamer, die ertegenover lag, sober ingericht.

Zaal 3 (linker vleugel, begane grond)

In de fraaiste kamer vergaderde het bestuur van het Sint Jacobs Gasthuis en werden de besluiten genomen. Onder het genot van koffie of warme chocolademelk bespraken de regenten de financiële situatie van het gasthuis. Ook het roken van pijptabak, een enorme luxe, behoorde tot de rituelen.

Zaal 4 (eerste verdieping)

Dit was de eetzaal en vrijetijdsruimte van de mannen. Ze aten op harde banken.

Zaal 5 (eerste verdieping)

De foto van de huiskamer voor de mannen is gemaakt in 1910. In deze tijd was er ook een huiskamer voor gehuwden. Dat was te danken aan het nieuwe beleid rond de ouderenzorg: een getrouwd stel mocht overdag samen zijn.

Zaal 6 (zolder)

Op de opslagzolder van de mannenvleugel lagen in kisten de spullen van de mannen. Van 1996 tot 2003 was dit het museumdepot. Tijdens de Tweede Wereldoorlog was de linkervleugel nog niet in gebruik als museum. Veel mensen zaten hier ondergedoken. In de jaren ’50 gebruikte Karel Appel de zolder als opslagruimte. Appel zat op dat moment in Parijs. Zijn atelier in Amsterdam had hij verhuurd aan de schilder Gerrit Benner. Toen die klaagde over het gebrek aan ruimte in het atelier kreeg Appel de mogelijkheid een deel van de spullen uit zijn atelier hier op te slaan. Dit had hij te danken aan zijn vriendschappelijke contact met de Schiedamse drukker Goos Verweij, die in de museumcommissie zat. Uiteindelijk leidde dit ertoe dat het museum een mooie serie gouaches van Appel kon aankopen.

Zaal 7 (Begane grond, rechter vleugel)

Vanaf het veertigste levensjaar kon een vrouw een plek op de vrouwenslaapzaal kopen. Daarvoor kreeg ze een houten hemelbed met een kist aan het voeteneinde. Deze kist was bedoeld voor schone was en een paar persoonlijke bezittingen. Aan de muur boven de stoel hing een lijst met de huisregels. De mannen mochten niet in de vrouwenvleugel komen; mannen en vrouwen ontmoetten elkaar tijdens de kerkdiensten in de kapel of buiten op het plein. Getrouwde bewoners hadden vanaf 1900 een eigen gemeenschappelijke huiskamer. Een apart gedeelte van de slaapzaal deed dienst als ziekenzaal. Waarschijnlijk lag je hier niet als je heel erg ziek was. Dan ging je naar het ziekenhuis. In de jaren dertig gebruikte de dienst van Maatschappelijk Hulpbetoon deze ruimte voor de voedselverkoop. In deze tijd stond het gebouw leeg, de verkoop vond plaats in de voormalige vrouwenzaal.

Zaal 8 (Begane grond, rechter vleugel)

In de huiskamer voor de vrouwen stond een tafel met stoelen en een luxe leunstoel. Er was een warme kachel om samen bij te zitten. De vrouwen deden hier waarschijnlijk van alles, van breien en borduren tot het klaarmaken van eten.

Zaal 9 (eerste verdieping)

Op de eerste verdieping bevonden zich de eetzaal en de vrijetijdsruimte van de vrouwelijke bewoners. Er staan stoelen bij de tafels, in tegenstelling tot bij de mannen. Die moesten eten op harde, houten banken. Het Sint Jacobs Gasthuis was sober. Op deze verdieping was ook de linnenkamer, waar precies weten we niet.

Zaal 10 (eerste verdieping)

Het Stedelijk Museum Schiedam heeft een lange traditie van kunsteducatie. Pierre Janssen, directeur van het museum tussen 1956 en 1962, richtte deze ruimte in als Kunstklas. Veel Schiedammers hebben hier voor het eerst creatieve workshops gevolgd.

Zaal 11 (tweede verdieping)

Op de opslagzolder van de vrouwenvleugel stonden kisten met de persoonlijke bezittingen van de vrouwen. Van 1940 tot 2003 deed de ruimte dienst als depot.


Bronvermelding

Stedelijk Museum Schiedam, publicatie: Het Sint Jacobs Gasthuis De geschiedenis van het museumgebouw, 2018. Tekst: Dorien de Vaal en Sandra Jongenelen.

Wiki

Wikischiedam.jpg
WikiSchiedam

Recherche avancée   
Critère 1      --
                        et   ou   sauf
Critère 2      --
                        et   ou   sauf
Critère 3      --
                        et   ou   sauf
Critère 4      --
                        et   ou   sauf
> Classer les r�sultats par  
lancer
Deze website maakt gebruik van cookies. Informatie over cookies